उत्तराखंडी ई-पत्रिका की गतिविधियाँ ई-मेल पर

Enter your email address:

Delivered by FeedBurner

उत्तराखंडी ई-पत्रिका

उत्तराखंडी ई-पत्रिका

Tuesday, September 8, 2009

Great Garhwali Personality-23

Chameli Jugran : An Artist, Painter, Poet, Writer and Musician
Bhishma Kukreti


Garhwal have been providing eminent women intellectuals and artists . One of famous artist is Shrimati Chameli Jugran. Chameli Jugran was born in 1939, in Gandasu (Tihri ) near Shrinagar Uttarakhand.
She completed her primary education in Bhagalpur, Intermediate from Katmandu and she completed her bachelor of art in Journalism. She is married to Shri Ramesh Chandra
She got diploma in social welfare from California USA, got diploma in paintinng from famous art institution -Royal College of art Sweden and learnt painting in Jambia and Lucaka.
Married with an officer in foreign service Ramesh Chandra, she got chances to travel abroad in many countries and regions.
She exhibited her paintings in many countries and Indian cities . Her first painting exhibition was exhibited in Ifax gallery of Delhi in 1983. Two painting exhibitions were exhibited in Kabul in 1983. Her painting was there in famous one of the oldest Hindu temple Ashamai in Kabul Afghanistan.
Her two paintings are there in National Gallery of Art and Paintings of Afghanistan Kabul
She published her many stories in Sarika . Her articles were published in Saptahik Hindustan and Tribune Chandigarh. Many poems were published in various periodicals. Uttarakhand is proud of Chameli Jugran
References: Garhwal ki Jeevit Vibhutiyan, 1989 and Uttarakhand ki Pratibhayen, 2003.

Copyright@ Bhishma Kukreti, Mumbai, India, 2009

"होलु क्वी दगड़्या"

धार ऐंच बैठ्युं, दगड़्यौं का दगड़ा,
स्कुल्या दिनु की, बात बतौणु,
क्वांसु होयुं होलु, मन भी वैकु,
बचपन याद, करि करिक,
होलु अफुमा खोणु.

औणि होलि, याद वैकु मेरी,
गौं कू बाटु, हेरी हेरी,
हे दगड़्या तू, कख होलि लठ्याळा,
याद औणि छ तेरी.

ऐजा लठ्याळा, हमारा गौं मा,
काखड़्यौं की लबद्यारि,
मुंगरी पकिग्यन, छकि छक्कि खौला,
भैन्सि ब्ययीं छ हमारी.

दूर परदेश, बिराणा मुल्क,
या छ होईं लाचारी,
बौळ्या बणिक, दिन भर भागा,
या छ जिंदगी हमारी.

बग्त बदली, मन भी बदली,
ऊ दिन याद मा ख्वैगि,
मै जना दगड़्या, कुजाणि कख होला,
ऊंकू मन भी, क्वांसु हवैगि.

Copyright@Jagmohan Singh Jayara"Zigyansu"......1.9.09
E-Mail: j_jayara@yahoo.com, (M)9868795187

Great Personality: of Uttarakhand 22

Shiva Nand Nautiyal : A Poet, Folk Literature Expert, Writer, Journalist and Politician Bhishma Kukreti

A versatile and rarest personality of Indian politics, Shiva Nand Nautiyal was born in 1936 in a remote village Kothala, Patti -Walla Kandarsyun, Pauri Garhwal, Uttarakhand . After completing post graduation Shiva Nand Nautiyal became teacher in Assam . However, because of ill health he settled in Delhi and started his own weekly new paper Shailodaya.
Dr Shiva Nand Nautiyal is famous for his voice for hill districts of Uttarakhand . His famous wordings after Uttar Pradesh government created a separate department of ministry that is Parvatiya Vikash Mantralay, “ Pahadon ko Jhun jhuna Pakada Diya UP government handed over a playing toy for child” made him the hero in the heart of people of Garhwal and Kumaun regions. People of Karnaprayag elected him as independent legislator . He was also minister for higher education in Uttar Pradesh government. He was very honest politician and a politician for common man.
Hi e is remembered not as a politician of Uttarakhand but he is acclaimed as the scholar, researcher of high order in the field of Folk Literature of Uttarakhand . Without his reference, we can not think research on Folk Literature of Uttarakhand. He collected folk songs, folklores, folk stories, folk dances, folk musical instruments and folk tones (dhunen) of Uttarakhand and published his researches with logical analysis. He had published the following books on folk literature of Uttarakhand
1- As Garhwali prose writer : Nautiyal wrote many articles in Garhwali. His drama in Garhwali language Baun Ka Phool, stories as Chandra Devi, Pagal, he Jagdish, Daini hwai Ja, seli ya Ag were appreciated very much by Abodh Bandhu Bahuguna for his realism, story telling capability and using pure Garhwali words. His novel “Karj Ko Byau’ still is unpublished.
2- Garhwal ke Lok Manas (1979) (1981)
3-Garhwal ke Nritya (1974)
4-Badrinath Kedarnath Yatra Darshan (1988)
5-Garhwal ke Lok Geet (1964)
6-Garhwal ke Khuded Geet (1965)
7-Chham Ghugharu Bajala (1964)
8-Kamal (1957)
9-Lata (1957)
10-Hisar (1966)
11-Leela Ramayan (1966)
12- Nefa ki Lok Kathayen aur Parvati (editor)
13-Garhwali baramasha (1965)
14-Klali Das ka Janma Sthan Garhwal
15- Articles published in Raibar, Maiti, Amar Ujala, Karmbhumi, dev Bhumi, Satyapath, Dharmayug, Sanskriti, Tripathga, Panchjanya
16-Kumaun Darshan (1988)
17 -Uttarakhand ki jan jatiyan (1991)
18-Tapobhimi Garhwal (1988)
19- Vansampada (1991)
20- Garhwal ka Lok Sangeet aur Vadya
21- Garhwal ke Lognritya-Geet: 680 pages book is a classical and very comprehensive book, which details many aspects of Garhwali Folk Dance-Songs. Uttar Pradesh government awarded Garhwali ke Loknritya-Geet book by Hajari Prasad Puruskar .
Dr Shiva Nand Nautiyal expired in 2004 AD
Mrs Rachna Balodi is doing research (Ph.D ) on the workd of Dr Shiva Nand Nnautiyal
Dr Shiva Nand Nautiyal had been a researcher for life and he had written fifty two books but yet, all are not published.
His contribution on folk cultural, art, music of Garhwal and Kumaun is appreciated by folk literature pundits as Dr Satyendra, dr Jay Chandra Rai, Dr Harish Sharma Dr Prem Narayan Shukla, Dr Vasudev Sharan Agarwal, and sculpture artist Avtar Singh Panwar, Dr Govind Chatak, Dr Nand Kishor Dhoundiyal, Dr Shashi Shekhar Naithani, Bhagwati Charan Nirmohi and many scholars in Garhwali literature.

Copyright@Bhishma Kukreti, Mumbai, India, 2009

"गैरसैण"

जरूर बणलि उत्तराखंड की राजधानी,
चन्द्र सिंह गढ़वाली अर् मोहन उत्तराखंडी जी कू,
सुपिनु अर् त्याग होलु साकार,
ख़ुशी होला सब्बि उत्तराखंडी भाई बैण,
जै दिन होलि घोषणा,
उत्तराखंड की राजधानी, गैरसैण.

पहाड़ की राजनीति,
घूम्लि ये मुद्दा का अगल बगल,
अर् लेलि करवट,
तब करलु क्वी मुख्यमंत्री,
राजधानी की घोषणा,
जनता की मांग फर,
"गैरसैण".

Copyright@Jagmohan Singh Jayara"Zigyansu"......30.8.09
E-Mail: j_jayara@yahoo.com, (M)9868795187

चोटी पर चढ़कर"

पहाड़ की चोटी पर चढ़कर,
मन में एक ख्याल आया,
क्योँ न छू लूँ आकाश को,
हाथ को ऊपर उठाया.

आकाश की अनंत ऊँचाई,
लेकिन मन की है चाहत,
छू न सका तो क्या हुआ,
चंचल मन नहीं हुआ आहत.

पहाड़ी का मन पहाड़ पर,
प्रफुल्ल हो सर्वदा मंडराए,
क्या अनुभूति होती पहाड़ पर,
यथार्थ पर्वतवासी ही बताए.

पहाड़ प्रकृति को समेटे,
जब बहुरंगी रूप दिखाए,
देखता जब कोई दर्शक,
मोहित हो सब कुछ भूल जाए.

पहाड़ की चोटी पर चढ़कर,
तभी तो मन में ख्याल आया,
कवि "जिज्ञासु" की ये अनूभूति,
आपको विस्तार से बताया.

Copyright@Jagmohan Singh Jayara"Zigyansu"......28.8.09
E-Mail: j_jayara@yahoo.com, (M)9868795187

!! रोतेली- अखोडी की याद म !!

मेरी सिय रोतेली कनि प्यारी अखोडी !!
नि सयेंदी खुद जब अंखियों म ओन्दा आंसू बोडी !!
जख छन सी नोऊ खम्बिया तिबारी,और सी बल्दू की जोड़ी !
जख छन बरोमास लेन्दि भेंसी और लेन्दि गोडी !!

कनि रोतियाली छ सिय ताल की धार !
जख डंडियों बिटिन ओंदी सुर सुरिया भार !!
स्वाणु लगदु थोऊ कुल्दै म कु मौयार !
बुगियला म पस्रिक मन नि करदू जान का घर !!

परदेश वाला जब ओन्दा ढुमका बाज़ार !
चौ तरफी मौलीयार देखि मन म येज्नादु उलार !!
धन- २ भाग इन्द्रमणि जी तुमुक !
अखोडी म जन्म लीनी उत्तराखंड छोड़ी चली गईं हमुक

प्रेना छन इन्द्रमणि जी जन सूरज सी सबूक !
भगियान ओये गईं सी बिचारा . विकास करिगैन चौमुक !!
वे वीर पुरुष का जान सी अखोडी म पड़ेगी रुमक !
सत् -२ परणाम ये वीर पुरुष तुमुक !!

जेठ दुपेर म होन्दु अखोडी म क्रिकेट कु खेल !
गेंहू - जो की दै म बेटी - ब्वारियो कु हुलेटू कु मेल !!
महादेव का खम्ब म लियोन म अखोडी सदनी रही अगाडी !
ताल और जंगल काटन म बेटी-ब्वारी नि रन्धि पिछ्वाडी !!

बोलिया म लेगी झंडा व्हेगी सुरु रामलीला !
रनभुत भी होए गें सुरु होंदी पांडव लीला !!
य्गास -बग्वाल म बेटी-ब्वारी लागोदीन झुमेला !
जू तोंका खुदेडू गीत सुन्द्दु तोंका असू ये जाला !!

चौ तरफी जख देवतों कु वासः छ अखोडी जख !
नर्सिंग, नगेला, नागराजा, घंडियाल देवता छन जख !!
सजी रन्धि ग्यहरा गाँव की डोली !
सोलह जातियों का पढिया लिखियाँ लीग जख !
हर जगह बिभागो म बतियाँ जख !!
कुटुम्ब्दारी याखुली अखोडी छोड़ी जोंकी !
परदेश म नौकरी कनि मज़बूरी छ तोंकि !!

अखोडी सी जनि स्वर्ग सी जगह नीं कखी !
मेरी सिय रोतेली कनि प्यारी अखोडी !!
शिल्गा,नौली.ग्वाड,दम्दरा का धारु कु सु ठण्डु पानी !
जब यु धारु की याद ओंदी परदेश म ता जुकडी झूरादी !!

गुयिर छोरा जब घंडियाल बिटिन बंसुली बजाला !
जवानी म रोन्श चढली,तभ प्रेम म गला भेटेलु !१
बणु का बेर जब कन्दुलियो म सुनेड़ा!
दुदेरा छोरा भी घर म ग्वायिया लगोंडा !!


बुदेन्दि बगत बे-बाबु अखोडी छोड़ीया छन !
आश - उम्मीद सी छोरो की दीन कटना छन !!
मेरी सिय रोतेली कनि प्यारी अखोडी !!
नि सयेंदी खुद जब अंखियों म ओन्दा आंसू बोडी !!

B.S.Rawat

गड्वाली ( चंदरर्सिंह ) की हन्त्या

देहरादून का राजनीतक गलियारों माँ आच्कालू जख देखा , जेमा सुणा एक बात ! अरे भाई , हमरा याखा बिधायक / मंत्र्री / संतर्री सबका सबी भतरी भीतर छन कम्प्णा आर नच्णा ! अलग अलग पार्टियु का सचेतक
अपणा अपणा अनुसार जनता माँ अपणी अपणी पुकार ले की गिनी की यु क्या हुनु च ! पर कुछ पता नि चलू !

उकी सम्झ्मा इनी आई की आज ९ साल ९ मैना से उपार हुण्वाला छन पर , हम पर ..., या रोल बोल कैकी अर कैकी च ! हमारी, हमरी ना ! -- हमरी बिरोधी पार्टी की भी ई शिकैत च की , यु क्या हूँनु च !

चंदरसिंह गड्वाली जी पैल त भारत का वास्ता लडी ! काला पाणी ताके सजा भी हुई ! फिर ता उम्र उत्तराखंड बाना ... मुर्द मुर्द तक गैरी सैन राजधानी की रटना रट्द रट्द बिचारा ई दुन्या से चलीगी ! सरया लडाई उकी , वो बिना खंया पीया चली गी अर, राज्य मिली त खाणु कुवी ओरी .... अब..., आपीबोला , उकी हन्त्य ल नि आणु छो त , कैकी हन्त्यल आनु छो ?

राज्य की लडाई उत्तराखंड का तहत लडैगे अर जनि मिली नै बदली दे ! .. हे भै .. , वेकी आत्माल दुखी नि हूँ छो .. उत्तराखंड से उत्तरंचल .. वा साब वा ... ! बुठ्याल, देखो अपनों छल .. पहलु मुख्या मंत्री पहाड़ से ना बल्कि बिदेशी .. जों पहाडीयु की टक लगी राइ होली वी कुर्शी पर वा त गई ना उका हाथ से ! वेल भी अपना राज भी पुरो नि कई सकी अध् मई चली गे ! फिर आई हाथे सरकार .. जू बुल्दा छाई की मेरी लाश पर बण्लु
यु राज्या वी मुख्या मंत्र्री .//// . गढ़वाली जी की खाठमाँ आगी भपकरा जी भपकरा ... इनो छल कैरी की नो छम्मी नारैण की बुध हरी दे .. वे थाई इनु जापी की वेल अपना अपना लुखो थै इतका लाल बाती बाटीनी की जों थै देखि देखि जनता का आंखा लाल हुवे गीनी ! उ भी गे ! फिर आईनी कमल .. अपणो आदिम समझी सब्युन वेकी भूखी पै ! आँखियु माँ बिठाई . " ए भै , जै बो को बल बडू भारवासू छो .. वी , दादा बुन बैठी गे "

सियु नाची बुठ्या फिर ... २ साल का अंदर ही अन्दर वो भी गे .... अब देखा ई न्यु कब टिकत ! अगर जू राजधानी कु मामलू सभाली देलू यु , त , हुए सकड़ रै भी जा ! निथर ... जांदा मै समझा !

जब तक गढ़वालिजी की आत्मा थै शान्ति नि मिलाली त भरै ... इनी समझा ......

पराशर गौड़ २७ अगुस्त ०९ समय ४.३० बजे दिन में !