उत्तराखंडी ई-पत्रिका की गतिविधियाँ ई-मेल पर

Enter your email address:

Delivered by FeedBurner

उत्तराखंडी ई-पत्रिका

उत्तराखंडी ई-पत्रिका

Monday, October 6, 2014

Capital Shrinagar in Pal / Shah Dynast in Garhwal

Administration, Social and Cultural Characteristics History of Garhwal in Shah Dynasty -7

History of Garhwal including Haridwar (1223- 1804 AD) –part -196      
   History of Uttarakhand (Garhwal, Kumaon and Haridwar) -444 

                       By: Bhishma Kukreti (A History Research Student)

   Shrinagar at Alaknanda bank was the capital of Garhwal Kingdom from Ajay Pal to Pradyuman Shah Period.
             The climate for health was not so conducive in summer and rainy season in Shrinagar. However, being on the main route of Haridwar –Badrinath; water availability, Alaknanda crossing facilities, fertile land in nearby regions, Garhwal Kings opted for Shrinagar as capital. The place e was also safe from all directions.
              The capital was 10-12 Feet above the Alaknanda River surface. The capital was in elliptical shape and had area of ¾ mile by ¾ mile.
          There was no planning at the time of establishing Shrinagar as capital. The houses were two stories building built by mud and stone and roofed by gray colored flat stones. There were shops and godown  on ground floors and people used to live in first or second floor. There was not much distinction among the archeological structure of houses. Stone balconies were on each house. The streets were very congested and two persons could not walk together.
 The Gadhi  was in east of Shrinagar. There was Gorakhnath Temple near Fort or Gadhi. Multistoried Palace was in the middle of Shrinagar.
 There were many temples as Kamleshwar, Shankarmath, Bhairav, Garud, Keshoray temple are still there in Shrinagar. Gorakhnath Temple, Jain Temple and other Math or temples flew away in a flood and the capital was totally destroyed in earth quake.
                             The Court in Shrinagar

       The multistoried building court was called ‘Darbar’.  The records and other offices were there in the court.
  The court in second floor, used to start at 9.30 AM till 3.30PM. Then there was evening session from evening till mid night. The second session used to be entertaining session for elite. King, Mukhtyar, Bisht, Raur, Negi, Ministers, Goldar , Dharmadhikari used to attend both the session.
       In entreating session or Majlish,  there used to be storytelling, poetry reading, song, dances and jokes.


Copyright@ Bhishma Kukreti Mumbai, India, bckukreti@gmail.com30/9/2014
History of Garhwal – Kumaon-Haridwar (Uttarakhand, India) to be continued… Part -445
(The History of Garhwal, Kumaon, Haridwar write up is aimed for general readers)
History of Garhwal from 1223-1804 to be continued in next chapter ….
XX                     
Notes on South Asian Modern Period  History of Garhwal;  South Asian Modern Period   History of Pauri Garhwal; South Asian  Modern Period  History of Chamoli Garhwal;  South Asian Modern Period   History of Rudraprayag Garhwal;  South Asian Modern  History of Tehri Garhwal; South Asian Modern  History of Uttarkashi Garhwal;  South Asian Modern Period   History of Dehradun, Garhwal;  Modern  History of Haridwar ;  South Asian Modern Period   History of Manglaur, Haridwar;  South Asian Modern Period   History of Rurkee Haridwar ;  South Asian Modern Period   History of Bahadarpur Haridwar ; South Asian Modern Period  History of Haridwar district, History of Characteristics of Garhwal Kings Shah dynasty ,  to be continued

सरदेसाई ! कुत्तों से तो बच जाओगे किंतु कटखने भाजपाइयों से कैसे बचोगे ?

 कव्वा  कु  ककड़ाट  :::  भीष्म कुकरेती 
राजदीप सरदेसाई (अपण  सहयोगी से )- अरे ! इख अमेरिका मा बि कुत्ता ? अर इख मेडसन स्क्वायर , न्यूआर्क मा स्यु कुत्ता म्यार पैथर ?
सहयोगी - सर ! डरणै जरुरत नी च।  इख न्यूयॉर्क मा पैल त कुत्ता कटद नि छन अर काटि बि ल्याल तो बि राबी नि सौरे (फैलै ) सकदन। आप नरेंद्र मोदी बारा मा ब्वाला मि कैमरा एडजस्ट करद। 
सरदेसाई - पर मि कटखना या नॉन कटखना कुत्ता से डरुद छौं। मि इन करद ये कुत्ता से दूर उना जांद तू कैमरा लेक उना इ ऐ जा। 
सरदेसाई - अरे अरे ! यु कुत्ता म्यार  पूछ नि छुड़णु च। 
एक शिव सैनिक समर्थक - अरे अरे ! पकड़ो साला तैं ! तै सरदेसाईन कबि माननीय उद्धव ठाकरे जी की आलोचना करी छे।  पीटो इस पाजी गधे  को !
एक मनसे समर्थक - वो चुप ! मराठी अस्मिता पर मनसे कु एकाधिकार च।  ये राजदीप सरदेसाईन इण्डिया मा उद्धव ठाकरे से पैल हमर नेता माननीय राज ठाकरे जी की आलोचना करी छे तो आज ए थुरद्वन्या  की टांग तुड़णो एकाधिकार हमर च। 
एडीएमके समर्थक - नही नही ! मेरी अग्ल्यार च। मीन  सरदेसाइक कन्दुड़ काटिक एक खून कुमारी अम्मा जयललिता जीक फोटो मा चढ़ाणो कसम खायीं च।  तै निरा मुर्ख सरदेसाइन बोल बल न्यायपालिका जीती और जयललिता हारी।  हूँ !  हमारी जयललिता कुछ बि गुनाह कार तो भी अम्मा तैं क्वी गुनाहगार नि बोल सकुद।  सरदेसाई को सबसे पहले सजा मैं दूंगा !
कॉंग्रेस समर्थकों झुण्ड - अजी ! क्या बात करते हो ! इसकी हड्डी पसली पहले हम तोड़ेंगे।  सरदेसाईन हमर राजकुमार राहुल गांधी बड़ी बेज्जती करि छे।  आज हम इसको थींचेंगे , कुटेंगे। 
क्रोधित भाजपा समर्थक -हटो , हटो !  पीछे हटो ! क्या बात करते हो तुम लोग ? मीडिया का भरता बनाने के लिए ही तो जनता ने हमें वोट दिया है , मेजोरिटी दी है।  इसने आज न्यूयार्क में माननीय नरेंद्र मोदी प्रशंसा नही की है।  हम भाजपाईयों ने कसम खाई है कि जो भी पत्रकार  किसी भी  मीडिया में श्री नरेंद्र मोदी की प्रशंसा नही करेगा तो हम उसकी ऐसी -तैसी करेंगे , उसकी झगुली -लगुली डाळ लगाएंगे , उसका मुंड फोड़ेंगे , उसके दांत तोड़ेंगे , उसका भट्यूड़ तोड़ेंगे और उसे पत्रकारिता करने लायक नही छोड़ेंगे ! ह पत्रकारों  पर लगाम लगाने  का पुण्य काम हमे करने दो ।
सभी एक स्वर मा - हाँ हाँ ! तुम ही पीटो ये साला  सरदेसाई  का बच्चा तैं ।  कुछ भी ह्वावो मीडिया पर लगाम लगाओ। 
सरदेसाई का सहयोगी - सर जी न्यूयार्क छोड़िक वाशिंगटन च जांदवां।  कुत्तों से त हम बची जौंला किंतु यूँ  राजनीतिज्ञों का भेष मा खदुळ भेड़ियों से कनकै बचला ? चलो वाशिंगटन चल जाँदा !


Copyright@  Bhishma Kukreti 30  /9/ 2014       
*लेख में  घटनाएँ ,  स्थान व नाम काल्पनिक हैं ।
 लेख  की कथाएँ , चरित्र व्यंग्य रचने  हेतु सर्वथा काल्पनिक है 
 
Garhwali Humor in Garhwali Language, Himalayan Satire in Garhwali Language , Uttarakhandi Wit in Garhwali Language , North Indian Spoof in Garhwali Language , Regional Language Lampoon in Garhwali Language , Ridicule in Garhwali Language  , Mockery in Garhwali Language, Send-up in Garhwali Language, Disdain in Garhwali Language, Hilarity in Garhwali Language, Cheerfulness in Garhwali Language; Garhwali Humor in Garhwali Language from Pauri Garhwal; Himalayan Satire in Garhwali Language from Rudraprayag Garhwal; Uttarakhandi Wit in Garhwali Language from Chamoli Garhwal; North Indian Spoof in Garhwali Language from Tehri Garhwal; , Regional Language Lampoon in Garhwali Language from Uttarkashi Garhwal; Ridicule in Garhwali Language from Bhabhar Garhwal; Mockery  in Garhwali Language from Lansdowne Garhwal; Hilarity in Garhwali Language from Kotdwara Garhwal; Cheerfulness in Garhwali Language from Haridwar;

दे बाबा ! एक हौर कार का वास्ता दे दे बाबा !

रूपांतर ---भीष्म कुकरेती 
भिखारी - अरे वाह साब ! आप बैंक से भैर आणा छंवां।  एक  हथ मा ब्रीफकेस  अर हैंक हथ पर कैश अर बाळ बिहीन मुंड याने आप बड़ा सेठ छन !
सेठ - हाँ तो ?
भिखारी - साब में शसरिका गरीबै  कुछ सहायता कारो !
सेठ - ओहो हां दींद छौं।
सेठ अपण ब्रीफकेस अर कैश भिकारी हथ मा दींद
सेठ अपण किसौंद हथ डाळद।
सेठ सौअक नोट भैर गाडद
सेठ - वाह ले भै तू बि खुश ह्वे जा !
भिखारी -इथगा कैश ?
सेठ - हूँ ! केवल सौ रुपया म्यार ब्रीफकेस अर कैश वापस दे।
भिखारी -ल्या
सेठ कैश अर ब्रीफकेस वापस लींद . सेठ सौ रुपया भिकारी तैं दींद।
सेठ - अरे तू तो कबि मेरी फैक्ट्री मा मुलाजिम छौ ना सैत जखमोला या मंजखोला ?
भिखारी -जी मि मंजखोला छौं। बॉस क्या हाल छन ?
सेठ - अरे करोड़ो  मा खिलणु छौं। त्यार क्या हाल छन ?
भिखारी -ठीक नि छन सि भीक मंगण पड़नी च। अच्छा मीन एक आविष्कार कर छौ उ आविष्कार कन काम करणु च ?
सेठ - अरे उ रॉबट तो बहुत बढ़िया काम करणु च। पता च कि वै आविष्कार से मीन करोड़ो रुपया कमैन।
भिखारी -आप तैं मी तैं बर्खास्त नि करण चयेणु छौ।
सेठ - किलै नि बर्खास्त करण छौ।  वै रोबोट का बाद मि तैं आदिम्युं आवश्यकता ही नि छे।
भिखारी -त आप तैं मि तैं कुछ त दीण छौ।
सेठ - अरे सौ रुपया त दे च कि ना अर उनि बि ग्लोबलाइजेसन का बगत हरेक संघर्ष करणु च।  मी बि।
भिखारी -पर अबि त तुमन ब्वाल कि तुम करोड़ो मा खिलणु छौं।
सेठ - हाँ ! किन्तु मीम केवल एक रॉल्स रॉयस  बड़ी तकलीफ च।पता च त्वे तैं धनी संसार -समाज माँ केवल एक सिंगल रॉल्स रॉयस का हूंद बड़ी बेज्जती हूंद।
भिखारी -हाँ हाँ ! मि समज सकुद छौं कि धनी संसार मा कथगा केवल एक सिंगल रॉल्स रॉयस से काम चलाण कथगा बेज्जती को समय होलु।
सेठ - बड़ो संघर्ष करण पोड़णु च। अच्छा त्यार परिवार का क्या हाल छन ?
भिखारी -रुटि पाणि चलणु च।  नौकरी छुड़णो बाद मेरी वाइफक वेट चालीस किलो कम ह्वे गे।
सेठ - अर मेरी वाइफक वेट हर साल बीस किलो बढ़णु च।  करोड़ों रुप्या त हेल्थकेयर मा ही फुके जांदन अर इनि करोड़ो रुप्या मेकअप मा जळ जांदन।  धनी संसार मा रिच मैन्स वर्ल्ड मा संघर्ष ही संघर्ष च बस !
भिखारी -हाँ या बात त सै च।  मि तैं लगणु च ये सौ रुप्या की जरूरत आप तैं अधिक च।
सेठ - हाँ सच्ची बुलणी छे तू।  ब्याळि ही नंग काटण वाळन प्रति नंग सौ रुप्या बढ़ै ऐन अर नाइन दाढ़ी काटणो रेट तीन सौ रुप्या ज्यादा कर आलिन।
भिखारी -ल्या यि अपण सौ रुप्या वापस ले ल्यावो।  मि तैं लगणु च ये सौ रुपया की आवश्यकता आप तैं अधिक च।
सेठ (रुपया लींद ) - थैंक यू वेरी मच। मे  युवर हेल्थ बि ऑल राइट !
भिखारी -थैंक्स ! फॉर गुड विशेज 

Copper and Iron Mines in Garhwal of Pal /Shah Period

Administration, Social and Cultural Characteristics History of Garhwal in Shah Dynasty -12 

History of Garhwal including Haridwar (1223- 1804 AD) –part -201       
   History of Uttarakhand (Garhwal, Kumaon and Haridwar) -449 

                        By: Bhishma Kukreti (A History Research Student)

                                Minerals
                 Garhwal had been fortunate for having ample water, forest, flora, fauna and mineral resources. There were mines for iron, copper, graphite, plumbus, shilajit,. People used to extract gold dust from river sand.  Garhwal used to get substantial income from iron and copper mines. There was demand for iron and copper utensils in Haridwar, Kankhal and Nazibabad.
                     Copper Mines in Garhwal
                 The copper mines of Garhwal were larger than Kumaon. Even the productivity of Garhwal mines was more than Kumaon
  The major copper mines were in Dhanpur and Dobari of Devalgadh region. The copper mine strip of Dhanpur was fifty feet long and one inch to one feet wide. There was eight months continuous works in those mines. The Dobari mines were submerged into debris due to earthquake at the time of Pradyuman Shah.
           There was copper mine in Agarseera of Lobha region.
Chaumriya mine and Raja ki Khan of Pokhari were famous copper mines.
            There were copper mines in Thal, Danda, Tal, Pungela and Kharna. The King used to take half of copper for making coins.
                             Iron Mines in Garhwal
  There were iron parities available in Painkhanda region. Hematite iron ores were available in Rajbunga mine of Soli Chandpur.
There were iron mines in Khush or Chandpur; Talli and Talli Kalifat of Chandpur; Bhukanda  Jakhtoli , Gilet and Hat of Nagpur; Dungrakhan of Bacchansyun; Peepli and Dandatoli of Idiyakot and in Lobha and Paino regions.
    The iron mines of Bacchansyun were famous for producing swords, Khunkri, Axes, Darati (sickle).
                      Poor Method for Mining in Garhwal

  The mining methods were old and very low productive. There was less income due to poor mining system.


Copyright@ Bhishma Kukreti Mumbai, India, bckukreti@gmail.com6/10/2014
History of Garhwal – Kumaon-Haridwar (Uttarakhand, India) to be continued… Part -450
(The History of Garhwal, Kumaon, Haridwar write up is aimed for general readers)
History of Garhwal from 1223-1804 to be continued in next chapter ….
XX                     
Notes on South Asian Modern Period  History of Garhwal;  South Asian Modern Period   History of Pauri Garhwal; South Asian  Modern Period  History of Chamoli Garhwal;  South Asian Modern Period   History of Rudraprayag Garhwal;  South Asian Modern  History of Tehri Garhwal; South Asian Modern  History of Uttarkashi Garhwal;  South Asian Modern Period   History of Dehradun, Garhwal;  Modern  History of Haridwar ;  South Asian Modern Period   History of Manglaur, Haridwar;  South Asian Modern Period   History of Rurkee Haridwar ;  South Asian Modern Period   History of Bahadarpur Haridwar ; South Asian Modern Period  History of Haridwar district, History of Characteristics of Garhwal Kings Shah dynasty ,  to be continued
XX
History Aspects of Copper and Iron Mines Garhwal of Pal /Shah Period; History Aspects of Copper and Iron Mines Garhwal of Pal /Shah Period in context Haridwar, Garhwal History; History Aspects of Copper and Iron Mines Garhwal of Pal /Shah Period in context Dehradun Garhwal History; History Aspects of Copper and Iron Mines Garhwal of Pal /Shah Period in context Uttarkashi Garhwal History; History Aspects of Copper and Iron Mines Garhwal of Pal /Shah Period in context Tehri Garhwal History; History Aspects of Copper and Iron Mines Garhwal of Pal /Shah Period in context Rudraprayag  Garhwal History; History Aspects of Copper and Iron Mines Garhwal of Pal /Shah Period in context Chamoli Garhwal History; History Aspects of Copper and Iron Mines Garhwal of Pal /Shah Period in context Pauri Garhwal History;

तैं सफै वळि कुण जोर से ब्वालो -आज से ठीक से सफाई कौर !

भजराम हवलदार ::: भीष्म कुकरेती 
        
मि अर खुशाल सिंग रावत जी तैं उन्ना देसुं (विदेशों ) मा अछेकि सफै कु आनंददायक अनुभव च।  हम द्वी अपण बिल्डिंग मा बि सफै सुपिन दिखद छा।  पर पर शरमाक मारा , मुखमुलज मा , क्वी नराज नि ह्वे जावो का डौरन कै मा नि बुल्दा छा कि बिल्डिंग मा हर समौ सफै  हूण चयेंद।  परसि ( 1 / 10 / 2014  )नरेंद्र मोदी जीक आवाहन से हमर डौर खतम ह्वे अर ब्याळि गांधी जयंती कुण हम द्वी बिल्डिंगौ वरिष्ठ नागरिक की उम्रक सेक्रेटरी मा पौंछा कि चलो आज बिल्डिंग मा सफै अभियान चलाये जये जाओ । घौर घौर जै जैक लोगुं तैं चितळ  करे जाओ अर बिल्डिंग मा भविष्य का वास्ता रस्ता तयार करे जावो !
सेक्रेटरी - अरे बुबौं ! म्यार त घुण्डुं मा तागत नी , सरैल मा सक्यात नी त कैन चढण -उतरण सि सीढ़ी। यी काम त नई छिंवाळै च , नई साखीक च , नई जनरेसनौ च। 
खुशाल - तो अपण द्वी नौनुं तैं भेजी द्यावा। 
स्क्रेटरी - सुणो ! पता च मीन अर मेरी वाइफ़न अपण द्वी नौन  गंगा जी मा जौ का तरां पळिन।  त क्या वु  द्वी ये सफाई जनचेतना जैसो निमखणि (निष्कृष्ट ) कामौकुण तुमर दगड़ आल ? जावो ! जावो ! जु बि चेतना -ऊतना फैलाणै तुम अफिक फैलाओ ।  
हम अति वरिष्ठ नागरिक जु हमर बिल्डिंगौ प्रेजिडेंट छन , वूं मा गेवां। वूं तैं सब बात समझाई। 
प्रेजिडेंट - भै मि त ये काम तैं कर नि सकुद।  हाँ मि चौकीदार तैं अदा -एक घंटा कुण तुमर दगड़ भेजी द्युंदू।  
हम कैशियर म गेवां अर वु बि वरिष्ठ नागरिक ही छन। 
कैशियर - तुमम  अकल  नाम की क्वी चीज च कि ना ? अरे बिल्डिंग का इन काम सेक्रटरी , प्रेजिडेंट अर कार्यकारिणी का सदस्य करदन।  कैशियर को काम सफाई करवाणो थुका च।  बिल्डिंग का बाई लॉज तो पढ़ा कारो। 
खुशाल जी अर हम समिज गेवां कि हमी तैं घौर -घौर जैक सफाई अभियान का अलख जगाण पोड़ल। अर हम एकैक कौरिक चालीस फ्लैटों मा गेवां। 
एक सदस्य - ये भीषम ! तू त बुल्दु छौ की तू कैं बि पार्टी मा नि छे तो फिर झाड़ू , अर कचरा थैला लेक फिरणु छे ? भाजपा मा भर्ती ह्वे गे क्या ?
 खुशाल सिंग - साफ़ रौण , स्वछ रौण , चैन से रौणम क्यांक भाजपा अर क्यांक कॉंग्रेस ?
सदस्य - अरे मि तैं तुम बेवकूफ समजदवां क्या ? मि नि जाणदु बल महारष्ट्र विधान सभा क चुनाव समिण छन।  मतबल तुम भाजपा का एजेंट ह्वे गेवां।  ओ चुनाव मा कंळदार तुम कमैल्या ,   बैंक बैलेंस तुमर बढ़ल  अर बिल्डिंगौ सालों जमा कूड़ा, कड़कट , कचरा हम सदस्य साफ़ करला हैं ? जावो इख बिटेन।  हौर  लोग ऐ जाल तुमर भकलौण मा , बहकावा मा किन्तु मीन  कैबि पार्टी कुण काम नि करण चाहे उ म्यार अपण  इ पूठ पुंजणो काम किलै नि ह्वावो धौं !
एक जनानी - मि त सफाई मामला मा क्वी कम्प्रोमाइज नि करद हाँ !अपर भितरौ एक एक टींड बि मि त कचरा वळि तैं दींदु।  इन लगणु च  आज कचरा साफ करण वळि  नि आणि वाळ च ? भलो ह्वे तुम ऐ गेवां  निथर मि तैं कचरा फिंकणो  तौळ बिल्डिंगौ पैथर जाण पोड़ण छौ।  ल्या म्यार कचरा थैला तौळ डाळि देन।  भलो ह्वे जु बिल्डिंग पैथर हमर जगा च।  निथर इन समय पर हौर बिल्डिंग वळु  तरां हमतैं दूर जाण पड़न छौ या द्वी तीन दिन कचरा अपरी ड्यार धरण पड़न छौ। म्यार पपू का बुबाजी बड़ा सफाई पसंद छन  जरा बि अपर ड्यार कचरा दिख्यावु ना तो वूं  तैं बड़ो क्रोध आई जांद जांद।  अर सूणो ! बिल्डिंगों पैथर बहुत कूड़ा ह्वे गे।  भौत  गंद आंद।  उनाक   बारा मा सुचदि उलटी आण लग जांदन। 
मि - हाँ पर , वा जगा कचरा फिंकणो बान थुका च।  वा जगा तो बगीचा बान छे। 
वा जनानी - बकि वा जगा बगीचा बान छे ! अरे जब सफाई वळि  कचरा उठाणो नि आदि त हमन कचरा कख फिंकण।  ड्यारम  कचरा जमा थोड़ा करे जांद ?
एक अन्य सदस्य - हूँ तो तुम नरेंद्र मोदी का बांदर छंवां ? जरा अपण हनुमान तैं त पूछो कि अल्लुक  भाव कम किलै नि हूणा छन ? बड़ो अयाँ छन सफाई वळा !  जावो पैल वै मोदी से मंहगाई कम करवाओ तब सफै करणो आवो।  मीन तुम तैं एक मुट्ठ बि कचरा नि दीण।  म्यार इक कचरा  थुपड़ा  लग जैन  तब बि मीन नरेंद्र मोदीक नि सुणन। 
मि - भैजि ! हम कचरा उठाणो नि अयाँ छंवां।  हम त जनचेतना बाबत अयाँ छंवां।       
वु सदस्य - जावो जावो ! नरेंद्र मोदीक कै बि काम मा मीन शामिल नि हूण। 
हैंकि जनानी डी  - यु भलो ह्वे जु तुमन अब बिल्डिन्गौ सफाई का जिम्मेबारी लिआल।  स्यु बुड्या सेक्रेटरी त मेरी सुणद इ नी च।  मि बड़ो धार्मिक छौं।   रोज मि कवौं तैं खलाणो बान घी -रुटि  टुकड़ा अपण खिड़की मा धरदु अर कव्वा हि ह्वाइ कुछ टुकड़ा तौळ क मौकी बालकोनी मा  पड़ 
 जांदन।  एक साल बिटेन हम सेक्रटरी कुण बोलि बोलिक थकी गेवां पर मजाल च कि सेक्रेटरी क कान माँ  जूं बि रींगन धौं।  अबि तक बालकोनी साफ़ नि  ह्वे।  मुंबई मा रौणो बाद बि हमर सेक्रेटरी सफाई का महत्व ही नि  समजद त इन सेक्रेटरीक अचार डालण ?  हम त यीं गंधन मरि गेवां। अब दूरौ रिस्तेदार बि च त सेक्रेटरी दगड झगड़ा बि नि कौर सकदां।  अब तुम दुयुंन सफाईक जुम्मेदारी लियाल त आजी वीं बालकोनी साफ़ करै द्यावो।  खिड़की खुल्दी भभकाण आदि।  
इनि चालीस फ्लैटों मा लोग  सबी बिल्डिंगै गंदगी से परेशान छया अर रुणा छा कि बिल्डिंग वाळ कुछ नि करणा  छन। 
 आज सुबेर बिटेन लोगुं फोन आण लग गेन। जन कि -
एक फोन - यी क्या भै म्यार ड्वारक समिण कचरा हूणु च अर तुम घौरम सियां छंवां ? जल्दी कचरा साफ़ करावो।
जनानी डी - हैं मीन त  समज कि तू  सेक्रेटरी तरां अणबुल्या नि  ह्वेली पर तू बि उनि छे अबि तक हमर तौळ वाळक बालकोनी साफ़ नि ह्वे।  कब तलक हम यीं  दुर्गन्ध सुंगला ? आज वा बालकोनी साफ़ हूण  चयेंद हाँ !
नरेंद्र मोदी विरोधी - तुम भाजपा वळा  क्या बुन्या क्या कन्या वाळ छंवां।  आज बि  बिल्डिंग मा उनि गंदगी च। 
सेक्रेटरी - हे भै ! जब तुमसे जुम्मेबारी नि निभाये जांद त किलै फुन्द्यानाथ बणदा ? सुबेर बिटेन सबि लोगुं फोन ऐन कि बिल्डिंगौ सफै दिखण तुमर बसौ बात नी च। 
प्रेजिडेंटक फोन आई - तुम नई जनरेसन वाळ क्वै बि जुम्मेबारी तैं  गंभीरता से नि लींदा।  सफाई एक गंभीर विषय च तो ए काम तैं सीरियसली ल्यावो अर वीं सफाई कर्मचारी तैं  जोर से डाँटो अर बिल्डिंगै सफै  इम्प्रूव कारो।  अर सूणो चूँकि तुमन यु काम अफिक ले तो  बिल्डिंग से बजट की उम्मीद नि कर्याँ हाँ !



Copyright@  Bhishma Kukreti   3 / 10 / 2014       
*लेख में  घटनाएँ ,  स्थान व नाम काल्पनिक हैं ।
 लेख  की कथाएँ , चरित्र व्यंग्य रचने  हेतु सर्वथा काल्पनिक है 
 
Garhwali Humor in Garhwali Language, Himalayan Satire in Garhwali Language , Uttarakhandi Wit in Garhwali Language , North Indian Spoof in Garhwali Language , Regional Language Lampoon in Garhwali Language , Ridicule in Garhwali Language  , Mockery in Garhwali Language, Send-up in Garhwali Language, Disdain in Garhwali Language, Hilarity in Garhwali Language, Cheerfulness in Garhwali Language; Garhwali Humor in Garhwali Language from Pauri Garhwal; Himalayan Satire in Garhwali Language from Rudraprayag Garhwal; Uttarakhandi Wit in Garhwali Language from Chamoli Garhwal; North Indian Spoof in Garhwali Language from Tehri Garhwal; , Regional Language Lampoon in Garhwali Language from Uttarkashi Garhwal; Ridicule in Garhwali Language from Bhabhar Garhwal; Mockery  in Garhwali Language from Lansdowne Garhwal; Hilarity in Garhwali Language from Kotdwara Garhwal; Cheerfulness in Garhwali Language from Haridwar;

Monday, September 29, 2014

नगरीय , महानगरीय अर कस्बाई संस्कृति की प्रशंसा करण मा क्यांक कंजूसी ?

बावरा ::: भीष्म कुकरेती 
अच्काल गढ़वळि अर कुमाउँनी भाषा साहित्य मा साहित्यकारुं मध्य एक रिवाज , एक प्रचलन , एक फैसन   ऐ ग्यायि बल नगरीय , महानगरीय अर कस्बाई रहन- सहन , उठण -बैठण अर नौकरी -चाकरी तैं थींचो , पीटो अर चट्टेलिक मा -बैणि  गाळि द्यावो अर बड़ा साहित्यकार की श्रेणी मा अपण नाम लिखै ल्यावो !
वर्तमान मा अधिसंख्य कुमया -गढ़वळि कवितौं , कथौं , इतर लेखन इख तक कि फेसबुक माध्यम मा  बि शहरी संस्कृति की सामत आयीं च जन बुल्यां या मेट्रो ट्रडिशन, सिटी कल्चर या अर्बन फैसिलिटी -सुगमता ही गढ़वाळी -कुमाउँनी सभ्यता , लोकसंस्कृति अर पहाड़ -नदियों  की बड़ी बैरी, दुसमन अर परेशानी की जड़ होवाँ धौं। 
साहित्यकार या फेसबुक का पोस्टकार सुबेर -सुबेर बर्फीली चोटियों की प्रशंसा युक्त कविता , लेख या फोटो फेसबुक मा पोस्ट करदन या पत्र -पत्रिकाओं मा छपवांदन अर अपर महानगरीय या नगरीय फ़्लैट मा हीटर , गीजर चलांदन या नई नई कंबळि ढिकाण लीन्दन। 
आज का साहित्यकारुं मध्य साहित्य मा नागरीय जिंदगी तैं श्राप ग्रसित बताणै ;  महानगरीय जिंदगी तैं फिटकार दीणै, , कस्बौ रहन -सहन तैं कीड़ा -मकौड़ों दगड़ धरणो   प्रतियोगिता हुणि च , कम्पीटीसन मच्युं च अर जबरदस्त संघर्ष चलणु च। अर यांक दगड़ दगड़ महानगर मा कै  साहित्यकारक   मा कोठी बणी छन , कु फलण नगर मा कखम कोठी बणाणु च , कैक -कैंकि  बंगलो बान जमीन खरीदीं च अर कु कु शहरूं मा जमीन क्रय करणो क्रिया मा व्यस्त च , लिप्त च की चर्चा व्यक्तिगत तौर से साहित्यकारों मध्य खूब जोरों से चलणि रौंद। 
आज जब अंतर्राष्ट्रीय थौळ मा ,  राष्ट्रीय परिवेश मा अर राज्य सचिवालयों मा स्मार्ट मेट्रो सिटीज , स्मार्ट सिटीज अर अत्याधुनिक सुविधाजनक उपनगर स्थापित करणो नीति , योजना , बजट बणना छन तो अवश्य ही गाँवों पर क्वी बि अंतराष्ट्रीय संस्था , सरकार या समाज कथगा बि ध्यान द्यालो  तो भि गांवुं मा वा सुविधा नि जुड़ सकदन जु महानगर , नगर अर क़स्बों तैं उपलब्ध होली।  याने सुविधाभोग एक वास्तविकता च , एक असलियत  च अर महत्वपूर्ण आवश्यकता बि च तो समाज बि मेट्रो , सिटी अर टाउनों तरफ भागल ही। 
इन माँ यदि साहित्यकार अपण पाठकों तैं पहाड़ मा बसणो प्रेरणायुक्त साहित्य , पहाड़ी संस्कृति पर चिपकणो प्रेरणायुक्त साहित्य , वापस गाँव जावो कु  उत्साहवर्धक साहित्य दयाला तो शर्तिया साहित्यकार अपण पाठकों पर अत्याचार कारल , अपण बंचनेरुं का साथ अन्याय कारल अर अपण समाज तैं डेढ़ सौ साल पैथर धकेलणो अर्थहीन कोशिश कारल। 
यदि गढ़वाली -कुमाँऊनी साहित्यकारुं तैं अपण पाठकों से जुड़न , अपण रीडरशिप बढ़ाण अर भाषा विकास करण तो साहित्यकारों तैं अपण साहित्य मा महानगर , नगर अर कस्बों की बात करण पोड़ल , नगरीय साहित्य की रचना करण पोड़ल अर नगरीय सुविधाओं की सकारात्मक छवि बणाण पोड़ल। 
अजकाल साहित्य माँ ग्रामीण परिवेश माँ संत समाज , सहकारिता युक्त संस्कृति , संस्कारयुक्त व्यक्तियों बड़ी बड़ाई हूंदी अर महानगरुं , नगरुँ , कस्बों मा पळदा समाज , अपसंस्कृति अर असहयोग की आलोचना , घोर काट, कड़ी निंदा हूंद इख तलक कि महानगरीय परिवेश की बेज्जती करे जांद, महनगरीय जिंदगी तैं साहित्य मा नीचा दिखाए जांद ।   जब कि यी महानगरीय कमियां गावुं मा हजारों सालों से विद्यमान छे। क्या हम महानगरीय नागरिक बगैर सहकार , बगैर संस्कार , बिना सही संस्कृति का एक दिन भि ज़िंदा रै सकदां ? नही यु सब सकारात्मक  गुण , चरित्र अर मानवीयता महानगरों मा बि उनि च जु गाँवों मा छे किलकि यी गुण , चरित्र तो मनुष्य का मानवीय गुण छन , मानवीय आवश्यकता छन तो मनुष्य कखि बि रालो यी मानुषिक चरित्र मनुष्य मा ऐ जाल हाँ यूंक  पारम्परिक अभिव्यक्ति अर तरीका बदल जाल।  
आज गढ़वळि -कुम्मयों तैं महानगरीय संस्कृति मा सर्वोच्च स्थान पाणो आवश्यकता च।    याने कि समाज, साहित्यकार अर विचारकों तैं पहाड़ी समाज तैं  महानगरुं मा  उच्चता प्राप्त करणो प्रेरणा दीण चयेंद नाकि महानगर मा रैक डेढ़ सौ साल पैथर जैक अप्रसांगिक हूणै प्रेरणा दीण चयेंद। 
गढ़वळि -कुम्मय्या साहित्य मा महानगर की सकारात्मक छवि आज की मांग च , आज की आवश्यकता च अर भविष्य की सोच च। भविष्य की सोच से ही साहित्यकार अपण पाठकों से तादत्म्य स्थापित करी सकद अर गढ़वळि -कुमाउँनी भाषा बचै सकदन। 
आज गढ़वळि -कुम्मय्या साहित्यकारों तैं बाड़ी -फाणु -भट्वणि ;  अंगड़ु- पगड़ु-गुलबंद का दगड्या दगड़ महानगर की सभ्यता , नगरों की सुविधा अर कस्बों मा सकारत्मक समाज की भी बात करण आवश्यक च।

Copyright@  Bhishma Kukreti 29 /9/ 2014       
*लेख में  घटनाएँ ,  स्थान व नाम काल्पनिक हैं ।
 लेख  की कथाएँ , चरित्र व्यंग्य रचने  हेतु सर्वथा काल्पनिक है 
 
Garhwali Humor in Garhwali Language, Himalayan Satire in Garhwali Language , Uttarakhandi Wit in Garhwali Language , North Indian Spoof in Garhwali Language , Regional Language Lampoon in Garhwali Language , Ridicule in Garhwali Language  , Mockery in Garhwali Language, Send-up in Garhwali Language, Disdain in Garhwali Language, Hilarity in Garhwali Language, Cheerfulness in Garhwali Language; Garhwali Humor in Garhwali Language from Pauri Garhwal; Himalayan Satire in Garhwali Language from Rudraprayag Garhwal; Uttarakhandi Wit in Garhwali Language from Chamoli Garhwal; North Indian Spoof in Garhwali Language from Tehri Garhwal; , Regional Language Lampoon in Garhwali Language from Uttarkashi Garhwal; Ridicule in Garhwali Language from Bhabhar Garhwal; Mockery  in Garhwali Language from Lansdowne Garhwal; Hilarity in Garhwali Language from Kotdwara Garhwal; Cheerfulness in Garhwali Language from Haridwar;

Historical Aspects of Thokdar and Padhan in Garhwal in Shah Dynasty Period

Administration, Social and Cultural Characteristics History of Garhwal in Shah Dynasty -6

History of Garhwal including Haridwar (1223- 1804 AD) –part -195      
   History of Uttarakhand (Garhwal, Kumaon and Haridwar) -443 

                       By: Bhishma Kukreti (A History Research Student)

                                  Thokdar in Garhwal Kingdom
          Today, in Garhwali, Thok means a Family of family tree members or Mundit.  The head or eldest member of Thok is called Thokdar.
              From administrative point of view, Thokdar means the head of Padhan or village chiefs. Thokdar position was dynasty base system but the Kingdom or its administrators could change Thokdar and could appoint new Thokdar or could add new Thokdar.
 Thokdar had a couple of synonymic names as-
 Salan- in Salan, Thokdar was also called as ‘Kamin’.
 North Garhwal- in North Garhwal, Thokdar was called as ‘Sayana’.
Bhotantic Region – in Bhotantic Region (Neeti-Mana and Joshimath), Thokdar was named as ‘Budha’ or Budher’.
 The Thokdars used to report to Pargana in charge of the Kingdom.
           Job Responsibilities of Thokdar, Sayana, Budher or Budha

The major job responsibility of Thokdar was for collecting the Kingdom Tax or Kar.

                     Benefits for Thokdar or Sayana

 Thokdar was in charge of a few villages. He was not owner of the land under him. However, he was given free farm land. He used to get tribute from Padhan or village chief.
   From Jeetu Bagdwal folklore, it seems that Kingdom used to offer an ‘Angrakha’ or upper garment to Thokdar. Villagers used to offer special ‘Pithai’ to Kameen, Sayana, Thokdar or budher in the maarige of their children.
  Villagers used to offer Ghee to Thokdar on the occasion of caw or buffalo delivering kids.  Many Sayana or Thokdars used to levy tax on unmarried daughters, Ghat (water mills) and non milk producing animals.
  Thokdar were also called Sardar in plains of Garhwal Kingdom.

              ‘Padhan’ or Village Chief
            Generally, Village chief or Padhan position was dynasty based position and the eldest son was eligible for being ‘Padhan’. However, for Thokdar, the position of Padhan was a temporary post and he was free to dismiss the ‘Padhan’ and would appoint other person.
     Dr. Dabral states that Padhan used to offer following tribute to Thokdar-
Two rupees Pithai in daughter’s marriage
A goat thigh when goat was killed
A basket of maize in Shravan
Half kilo ghee at the animal kid delivery
  The above custom was prevailing even after independence.  The above custom was for as creating ruling system and respect system too.

Copyright@ Bhishma Kukreti Mumbai, India, bckukreti@gmail.com28/9/2014
History of Garhwal – Kumaon-Haridwar (Uttarakhand, India) to be continued… Part -444
(The History of Garhwal, Kumaon, Haridwar write up is aimed for general readers)
History of Garhwal from 1223-1804 to be continued in next chapter ….
XX                     
Notes on South Asian Modern Period  History of Garhwal;  South Asian Modern Period   History of Pauri Garhwal; South Asian  Modern Period  History of Chamoli Garhwal;  South Asian Modern Period   History of Rudraprayag Garhwal;  South Asian Modern  History of Tehri Garhwal; South Asian Modern  History of Uttarkashi Garhwal;  South Asian Modern Period   History of Dehradun, Garhwal;  Modern  History of Haridwar ;  South Asian Modern Period   History of Manglaur, Haridwar;  South Asian Modern Period   History of Rurkee Haridwar ;  South Asian Modern Period   History of Bahadarpur Haridwar ; South Asian Modern Period  History of Haridwar district, History of Characteristics of Garhwal Kings Shah dynasty ,  to be continued