उत्तराखंडी ई-पत्रिका की गतिविधियाँ ई-मेल पर

Enter your email address:

Delivered by FeedBurner

उत्तराखंडी ई-पत्रिका

उत्तराखंडी ई-पत्रिका

Sunday, August 4, 2013

गूणी -बांदर -सुंगर उवाच

[गढ़वाली हास्य -व्यंग्य, सौज सौज मा मजाक मसखरी  दृष्टि से, हौंस,चबोड़,चखन्यौ, सौज सौज मा गंभीर चर्चा ,छ्वीं;- जसपुर निवासी  के  जाती असहिष्णुता सम्बंधी गढ़वाली हास्य व्यंग्य; ढांगू वाले के  पृथकवादी मानसिकता सम्बन्धी गढ़वाली हास्य व्यंग्य;गंगासलाण  वाले के  भ्रष्टाचार, अनाचार, अत्याचार पर गढ़वाली हास्य व्यंग्य; लैंसडाउन तहसील वाले के  धर्म सम्बन्धी गढ़वाली हास्य व्यंग्य;पौड़ी गढ़वाल वाले के वर्ग संघर्ष सम्बंधी गढ़वाली हास्य व्यंग्य; उत्तराखंडी  के पर्यावरण संबंधी गढ़वाली हास्य व्यंग्य;मध्य हिमालयी लेखक के विकास संबंधी गढ़वाली हास्य व्यंग्य;उत्तरभारतीय लेखक के पलायन सम्बंधी गढ़वाली हास्य व्यंग्य; मुंबई प्रवासी लेखक के सांस्कृतिक विषयों पर गढ़वाली हास्य व्यंग्य; महाराष्ट्रीय प्रवासी लेखक का सरकारी प्रशासन संबंधी गढ़वाली हास्य व्यंग्य; भारतीय लेखक के राजनीति विषयक गढ़वाली हास्य व्यंग्य; एशियाई लेखक द्वारा सामाजिक  बिडम्बनाओं पर   गढ़वाली हास्य व्यंग्य श्रृंखला ]


                          
चबोड़्या -चखन्योर्या -भीष्म कुकरेती 

  पता नि यी गढ़वाळि-कुमाउंनी प्रवास , पलायन से  इथगा  परेशान किलै छन ? 
हम गूणी -बांदर मैदान बिटेन इख पाख पख्यडुं मा पलायन नि करदा त हमर त जाति खतम ह्वे जान्दि I पलायनौ वजै से हम गूणी बांदर बच्यां छंवाँ 
अब एक बात बथावदि यि गढ़वळि-कुम्मया पलायन नि करदा त हम गूणी -बांदर -सुंगर इथगा मौज मस्ती कौर सकदा छा क्या ?
गढ़वळि-कुमाउंनी गाऊं से भैर ह्वेन अर गाऊं पर हमर कब्जा ह्वे I उन कुछ जगा नेपाऴयूं अर बिहार्युं कब्जा बि हूण मिसे गे I   
सुख कु नि चांदो हम बि सुख की खोज मा रौंदा अर भलो ह्वाइ गढ़वळि-कुमाउंनी भैर जोग ह्वेन त अब हम बि बरखा -ह्यूं मौसम मा तिबार्युं अर छ्न्युं तौळ मजा से रौंदा I अजकाल हम गूणी -बांदर रात डाऴयूं मा  नि रोंदा बलकणम खंद्वार हुयाँ कूड़ ही असली बसेरा ह्वे गेन I   
           पैल  बेडु -तिमल -खडिक -भ्यूँळअ  बान हमम अर मनिखों मा प्रतिद्वंदिता होंद छे अब गांव वाळ बजार बिटेन लयां फलूं पर गीजि गेन त बेडु -तिमल -खडिक -भ्यूँळअ कमि नि रै गे पण अब हम बि अळगसि ह्वे गेवां। जब गां मा लोंगु भितर राशन मीलि जांद त  डाळुम चढ़णै मेनत किलै करवाँ हम ? अरे जब पादिक काम चलि जांद तो हगणै जरूरत क्या च ?   
                      अब हम गूणी -बांदरूं अर सुंगरूं  तै जंगळ  जाणम  डौर लगद अर जंगळुम भौत मेनत करण पोड़द जब कि गाँ मा सब कुछ मीलि जांद I हम तैं जब  कूड़ो मुंडळम डाळो मजा आवो तो डाळम किलै चढ़े जावो भै ?     
                  ठीक च यी तिबारी -डंड्यळि अब टूटीं अवस्था  मा छन  पण  हमकुण त राजमहल ही छन . द्याख नि तुमन अब यूँ टुट्याँ कूड़ों - सन्युं मा हमर बच्चा कथगा मजा से खिलणा रौंदन  अर जब मर्जी ह्वे ग्याइ त गाँ  मा द्वी चार लोग जो बि बच्यां छन ऊंक घौर जाँदा अर भातौ फुळि उठैक लै उंदा। अब त हमर बच्चा बि घी लगायुं रुटि अर चाओ माओ खाण गीजि गेन I  जब क्वी प्रवासी घौर  आवो अर हम वैका लयां चणा लूठी लौंदा त  हमर बच्चा चणा पर हाथ नि लगांदन अर राड़ घाळि दीदन बल प्रवासी आयुं च त चौकलेट  चखावो I 

                   प्रवासी आवो या कखि जीमण ह्वावो तो अचकाल दारु सारु पार्टी बि होंदी त हम त ना पण  हमारी जवान पीढ़ी कै बि हिसाब से दारु बोतल चुरैक लयांदी I शराब की लत हम गूणी -बांदरूं बच्चों पर बि लग ग्यायि I जख हम कैक भितर कंटरूं पर धर्याँ ग्यूं -चौंळ खुज्यांदा त हमर बच्चा दारु बोतल खुज्यांदन I हम अपण बच्चौं तैं अड़ान्दा बल दारू -सारु -शराब बुरी चीज च त जवान लौड़ हम तै डांटदन बल जब मनिखों बारा सालौ नौन दारु पे सकद त हम बांदर किलै ना ? कुज्याण क्या ह्वाल  हमारी ईं नई पीढ़ी को ?  आर्थिक स्थिति   अर नई पीढ़ीक सुख सुविधा बान   हम गूणी बांदर अर सुंगर अब मनिखों भौति करीब ह्वे गेवां तो सुख अर सुविधा बान थ्वड़ा भौत परेशानी सहन  करण ही पोड़द कि ना ? 
 जख तलक हम गूणी बांदरूं खेल अर मनोरंजन को सवाल च अब हम आपस माँ खेल नि खिलदवां अब मनुष्य हे हमर खेल साधन छन I  हम गूणी -बांदर मनिखों दगड़ छौंपा दौड़, लूका छुपी , टच मी नौट , पकड़ा -पकड़ी ; छीना झपटी , का कथगा ही खेल खिलदां I  फिर अब हम तैं मनिखों तैं चिरड़ाण मा बड़ो मजा आंद I दिन मा आठ दस दै हम कै ना कै मनिख तै चिरड़ान्द ही छंवाँ ये खेल तैं हम मनुष्य तै तंग कारो बि बुलदवाँ I मनिखों तीज त्यौहार ही हमर तीज त्यौहार छन जन कि वेलेंटाइन डे , क्रिसमस , न्यू ईयर आदि I     

हाँ हम गूणी -बांदर भविष्य की चिंता से भौति परेशान छंवाँ बल अब जब गढवाली -कुमाउंनी गाँ मनुष्य विहीन हूणा छन तो हम कखन बजारक ग्युं -चौंळ -दाळ -भुजि -फल खौंला ? मनुष्य विहीन गांवुं सोचिक ही हमर पुटुकुंद च्याळ पोडि जान्दन बल फिर हमर क्या ह्वालो ? 

Copyright @ Bhishma Kukreti  3/8/2013  

 
[गढ़वाली हास्य -व्यंग्य, सौज सौज मा मजाक मसखरी  दृष्टि से, हौंस,चबोड़,चखन्यौ, सौज सौज मा गंभीर चर्चा ,छ्वीं;- जसपुर निवासी  के  जाती असहिष्णुता सम्बंधी गढ़वाली हास्य व्यंग्य; ढांगू वाले के  पृथक वादी  मानसिकता सम्बन्धी गढ़वाली हास्य व्यंग्य;गंगासलाण  वाले के  भ्रष्टाचार, अनाचार, अत्याचार पर गढ़वाली हास्य व्यंग्य; लैंसडाउन तहसील वाले के  धर्म सम्बन्धी गढ़वाली हास्य व्यंग्य;पौड़ी गढ़वाल वाले के वर्ग संघर्ष सम्बंधी गढ़वाली हास्य व्यंग्य; उत्तराखंडी  के पर्यावरण संबंधी गढ़वाली हास्य व्यंग्य;मध्य हिमालयी लेखक के विकास संबंधी गढ़वाली हास्य व्यंग्य;उत्तरभारतीय लेखक के पलायन सम्बंधी गढ़वाली हास्य व्यंग्य; मुंबई प्रवासी लेखक के सांस्कृतिक विषयों पर गढ़वाली हास्य व्यंग्य; महाराष्ट्रीय प्रवासी लेखक का सरकारी प्रशासन संबंधी गढ़वाली हास्य व्यंग्य; भारतीय लेखक के राजनीति विषयक गढ़वाली हास्य व्यंग्य; एशियाई लेखक द्वारा सामाजिक  बिडम्बनाओं पर   गढ़वाली हास्य व्यंग्य श्रृंखला जारी ...]  

Asian Folk Song narrating People’s Progress Aspirations, Demand for Village Welfare after getting Freedom

Oriental/Asian Folk Song and Folk Literature from Ravain/Rawaeen, Yamuna-Tons Valley Region, Uttarkashi, Dehradun, Garhwal -52 

  रवांइउत्तरकाशीदेहरादून गढ़वाल क्षेत्र  के  प्रचलित   लोक गीत- 52    

    Translation, Interpretation by: Bhishma Kukreti
  The following Asian Folk Song from Ravain region of Garhwal (India) is around 1948 when Indian freedom was fresh. The said Asian traditional folk song from Tones-Yamuna valley illustrates actions from Congress Party too.

 जय गन जय गन 

(मूल -डाजगदीश 'जग्गूनौडियालउत्तराखंड की सांस्कृतिक धरोहर ( रवांइ क्षेत्र के लोकसाहित्य का सांस्कृतिक अध्ययन )  

इंटरनेट प्रस्तुति  एवं अतिरिक्त व्याखा - भीष्म कुकरेती )

जय  गन नारंगी की दाणी ,जन गन नारंगी की दाणी
जय गन पेले सुदारु चेंदू , जय गाँव गाँव  पाणी
जय गन आंगुड़ी को फेता ,  जय गन आंगुड़ी को फेता
जय गन गाँव गाँव सुणेदा , जय गन कौंग्रेस नेता
जय गन ओली जालो आटो , जय गन ओली जालो आटो
जय गन सुदारु चैंद , जय गन गाँव गाँव को बाटो

 The potable water availability and irrigation should be improved
The Congress leaders should know the progress path
The village rod should be improved after freedom

Copyright Interpretation, @ Bhishma Kukreti 2/8/2013 

Oriental/Asian Folk Literature from Ravain/Rawaeen, Yamuna-Tons Valley Region, Uttarkashi, Dehradun, Garhwal to be continued …53 
( रवांइ क्षेत्र के जागर, लोक गीत ; हर की दून, रवांइ -उत्तरकाशी क्षेत्र के जागर, लोक गीत ; जानकी चट्टी, रवांइ -उत्तरकाशी क्षेत्र के जागर, लोक गीत ; फुल चट्टी , रवांइ -उत्तरकाशी क्षेत्र केजागर, लोक गीत ; मोरी रवांइ -उत्तरकाशी क्षेत्र के जागर, लोक गीत ; पुजेली , रवांइ -उत्तरकाशी क्षेत्र के  जागर, लोक गीत ; पुरोला , रवांइ -उत्तरकाशी क्षेत्र के जागर, लोक गीत ; बनाल पट्टी ,रवांइ -उत्तरकाशी क्षेत्र के जागर, लोक गीत ; रवांइ -उत्तरकाशी क्षेत्र के जागर, लोक गीत ; राढ़ी डांडा,  रवांइ -उत्तरकाशी क्षेत्र के   जागर, लोक गीत ; यमुनोत्री , रवांइ -उत्तरकाशी क्षेत्र जागर, लोक गीत ; हनुमान चट्टी , रवांइ -उत्तरकाशी क्षेत्र के जागर, लोक गीत ; खरसाली रवांइ -उत्तरकाशी क्षेत्र के  भाषा जागर, लोक गीत ; गंगनाणी ,  रवांइ -उत्तरकाशी क्षेत्र के  जागर, लोक गीत ; बडकोट ,रवांइ -उत्तरकाशी क्षेत्र के जागर, लोक गीत ; नौगाँव , रवांइ -उत्तरकाशी क्षेत्र के   भाषा जागर, लोक गीत ; आराकोट , रवांइ -उत्तरकाशी क्षेत्र के   जागर, लोक गीत ; जर्मोला धार रवांइ -उत्तरकाशी क्षेत्र के  जागर, लोक गीत ;लाखामंडल,  रवांइ -देहरादून  क्षेत्र के जागर, लोक गीत ;चकरौता  रवांइ -देहरादून  क्षेत्र के रंवाल्टी  भाषा जागर, लोक गीत ;अनहोल रवांइ -देहरादून  क्षेत्र के  भाषा जागर, लोक गीत ; त्यूणी  रवांइ -देहरादून  क्षेत्र के  जागर, लोक गीत श्रृखला जारी)

Notes on Asian Folk Song narrating People’s Progress Aspirations, Demand for Village Welfare after getting Freedom; Asian Folk Verse Hari ki Dun Garhwal, India recounting People’s Progress Aspirations, Demand for Village Welfare after getting Freedom; Oriental Traditional Song from Janki Chatti Garhwal, India referring  People’s Progress ambitions, Demand for Village wellbeing after getting Freedom; Asian Folk Song from Ful Chatti Garhwal, India Stating  People’s development Ambitions , Demand for Village benefit after getting liberty; Asian Folk Song from Garhwal, India narrating People’s Progress Aspirations, Demand for Village Welfare after getting Freedom; Asian Folk Poetry from Hanuman Chatti Garhwal, India narrating People’s improvement Aspirations, require for Village Welfare after getting Freedom; Asian Folk Song from Pujeli village Garhwal, India narrating People’s Progress Aspirations, Demand for Village Welfare after getting Freedom; Asian Customary  Song from Purela Garhwal, India narrating People’s improvement Aspirations, Demand for Village Welfare after getting Freedom; Asian Folk Song from Gangnani Garhwal, India narrating People’s Progress Aspirations, Demand for Village Welfare after getting Freedom; Oriental  Traditional Folk Song from Mori Garhwal, India narrating People’s Progress Aspirations, requirement for Village Welfare after getting independence; Asian Folk Song from Badkot  Garhwal, India narrating People’s Progress Aspirations, Demand for Village Welfare after getting Freedom; Asian Folk Song from Arakot Garhwal, India stating  People’s development Aspirations, Demand for Village Welfare after getting Freedom; Asian Folk Song from Anhol, Garhwal, India narrating People’s Progress Aspirations, Demand for Village Welfare after gaining Freedom; Asian Folk Song from Chakrata Garhwal, India narrating People’s Progress Aspirations, Demand for Village Welfare after getting Freedom; Asian Folk Song from Lakhamandal Garhwal, India narrating People’s Progress Aspirations, Demand for Village Welfare after getting Freedom; Asian Folk Song from Tyuni Garhwal, India illustrating  People’s Progress Aspirations, Demand for Village Welfare after getting Freedom; Asian Folk Song from Naitwad Garhwal, India narrating People’s Progress Aspirations, Demand for Village Welfare after getting Freedom; Asian Folk Song from Naugaon Garhwal, India narrating People’s Progress Aspirations, Demand for Village Welfare after getting Freedom

Friday, August 2, 2013

Mor Nach: Asian Folk Song Illustrating Pain from Rival Wife and exemplifying Jewelry Images

Folk Songs from Kumaon-Garhwal, Haridwar, Uttarakhand (India)-308
(Asian, Himalayan Folk Song/Traditional Folktales/ Conventional Sayings Series)
                 कुमाऊं, गढ़वाल ,हरिद्वार के  लोक गीत  -308 

                                      By: Bhishma Kukreti

 The following folk song is from Dusant (border of Kumaun and Garhwal) of Chamoli Garhwal.



मोर नाच (सौत घर में विवाह दुःख का  लोक गीत 
(संकलन ; सरस्वती देवी   और  प्रीतम  अपछ्यांण ,  सन्दर्भचिट्ठी पत्री  2003 )
(इंटरनेट प्रस्तुती  व्याख्या - भीष्म कुकरेती ) 
          ऋतु  बसंता का  धोरा 

नाच बेटी क्वेला मोर नाच , नाच बेटी क्वेला मोर नाच
क्यांलै नाचु बाबा मोर नाच,क्यांलै नाचु बाबा मोर नाच
त्वेइ तैं दियूं छौ मोर नाच,-2
सिरमोरी  नथ मोर नाच,-2
त्वेइ तैं दियूं छौ मोर नाच,-2
गौळा  की हाँसुळी   मोर नाच, -2
सौतेलिन पैरी मोर नाच , -2
त्वेइ तैं दियूं छौ मोर नाच, -2
कानूं का कनफूल मोर नाच, -2
त्वेइ तैं दियूं छौ मोर नाच, -2
रमथमी बुलाक मोर नाच, -2
सौतेलिन पैरी मोर नाच,-2
त्वेइ तैं दियूं छौ मोर नाच,-2
हातों की धगुली मोर नाच, -2
सौतेलिन पैरी मोर नाच,-2
त्वेइ तैं दियूं छौ मोर नाच,-2
झुमक्याळी झुमका मोर नाच ,-2
 सौतेलिन पैरी मोर नाच,-2
त्वेइ तैं दियूं छौ मोर नाच,-2
खुट्यों की पैज्बी मोर नाच, -2  
सौतेलिन पैरी मोर नाच,-
त्वेइ तैं दियूं छौ मोर नाच,-2
खणमण हमेलु मोर नाच , -2
सौतेलिन पैरी मोर नाच,-2
त्वेइ तैं दियूं छौ मोर नाच,-2
सौत किलै सै  मोर नाच,-2
करमाल सै  मोर नाच ,-2
तेरु कनू करम मोर नाच,-2
क्यांले नाचूं बाबा मोर नाच , क्यांले नाचूं बाबा मोर नाच I 


The Asian folk song describes the pain of having husband’s another wife.
The father asks his daughter about reasons for her pain in this Asian traditional song.
The father asks about his married daughter for not putting on jewels those he gifted to her at marriage.
The daughter states that her husband’s another wife (rival wife) put on all the jewels as necklace, ear ring, ring, big bangles, and foot ring etc.
The daughter blames everything on her luck that her husband has another wife too.




Copyright (Interpretation) @ Bhishma Kukretibckukreti@gmail.com 1/8/2013
Folk Songs from Kumaon-Garhwal-Haridwar (Uttarakhand) to be continued…309 
                   
                                  Curtsey and references

Dr. Krishna Nand Joshi, Kumaon ka Lok Sahitya (Folklore texts of Kumaon)
 Dr Trilochan Pandey, Kumaoni Bhasha aur Uska Sahity(Folklore literature of Kumaon )
Dr Shiva Nand Nautiyal, Garhwal ke Lok Nrityageet  (Folk Songs and Folk dances of Garhwal )
Dr Govind Chatak, Garhwali Lokgathayen (Folklore of Garhwali)
Dr. Govind Chatak, Kumaoni Lokgathayen (Folklore of Kumaoni)
Dr Urvi Datt Upadhyaya, Kumaon ki Lokgathaon ka Sahityik Adhyayan (Literary review of Folklore of Kumaon)
Dr. Dip Chand Chaudhri, 1995, Askot ka Palvansh , Gumani Shodhkendra, Uprada, Gangalighat
Dr. Prayag Joshi, Kumaon Garhwal ki Lokgathaon ka Vivechnatmak Adhyayan (Critical Review of Folklore of Kumaon and Garhwal)
Dr Dinesh Chandra Baluni, Uttarakhand ki Lokgathayen (Folklore of Uttarakhand)
Dr Jagdish (Jaggu) Naudiyal, Uttarakhand ki Sanskritik Dharohar, (Partially Folklore of Ravain) 
Ramesh Matiyani ‘Shailesh’ 1959, Kumaun ki Lok Gathayen
Abodh Bandhu Bahuguna, Dhunyal (Folklore and Folk Songs of Garhwal)
Shambhu Prasad Bahuguna, Virat Hriday
Kusum Budhwar, 2010, Where Gods Dwell: Central Himalayan Folktales and Legends 
C.M. Agarwal , Golu Devta, 1992, The God of Justice of Kumaon Himalayas
N.D .Paliwal, 1987, Kumaoni Lok Geet
E.S. Oakley and Tara Datt Gairola 1935, Himalayan Folklore
M.R.Anand, 2009, Understanding the Socio Cultural experiences of Pahadi folks: Jagar Gathas of Kumaon and Garhwal
Dr. Pradeep Saklani, 2008, Ethno archeology of Yamuna Valley
Shiv Narayan Singh Bisht, 1928, Gadhu Sumyal, Banghat , Pauri Garhwal
Anjali Kapila (2004), Traditional health Practices of Kumaoni women
Bhishma Kukreti, Garhwali Lok Natkon ke Mukhy Tatva va Vivechana
Helle Primdahi, 1994, Central Himalayan Folklore: folk Songs in Rituals of the Life Cycle
Hemant Kumar Shukla, D.R. Purohit, 2012, Theories and Practices of Hurkiya Theater in Uttarakhand, Language in India Vol.12:5: 2012 Page 143- 150
Dev Singh Pokhariya, 1996, Kumauni Jagar Kathayen aur Lokgathayen
Madan Chand Bhatt, 2002, Kumaun ki Jagar Kathayen 
Bhishma Kukreti, Garhwal ki Lok Kathayen, Alaknanda Prakashan
Bhishma Kukreti, Notes on History, Folk Literature of Haridwar
Khima Nand Sharma, Veer Balak Haru Heet, Kumauni Sahitya Sadan, Delhi, 1980.
*Dr Shiv Prasad Naithani, 2011, Uttrakhand Lok Sanskriti aur Sahitya, Udgata, page 119-126

उत्तराखंड से  लोक गीत , दुसांत से बाल  गीतचमोली  गढ़वाल से  लोक गीत ;गदकोत चमोली गढ़वाल से  लोक गीत ;रुद्रप्रयाग गढ़वाल से  लोक गीत ; पौड़ी गढ़वाल से  लोक गीत ; टिहरी गढ़वाल से  लोक गीत ;उत्तरकाशी गढ़वाल से  लोकगीत ;केदार उत्यपका गढ़वाल से  लोक गीत ; बद्रीनाथ घाटी गढ़वाल से  लोक गीत ; लैंसडाउन गढ़वाल से  लोक गीत ;कोटद्वार गढ़वाल से  लोक गीत ;नरेंद्र नगर गढ़वाल से  लोक गीत ;प्रताप नगर गढ़वाल से  लोक गीत ; गौचर गढ़वाल से लोक गीत ; पुरोला गढ़वाल से  लोक गीत ; राठ  क्षेत्र गढ़वाल से  लोक गीत ; गैरसैण  गढ़वाल से  लोक गीत ; दूधातोलीगढ़वाल से  लोक गीत  श्रृंखला जारी ..

Notes on Asian Folk Song Illustrating Pain from Rival Wife and exemplifying Images of Jewelries; Asian Folk Song from Dhamdev, Chamoli Garhwal Illustrating Pain from Rival Wife and exemplifying Images of Jewelries; Asian Folk Song from Nail,Chamoli Garhwal Illustrating Pain from Rival Wife and exemplifying Images of Jewelries; Asian Folk Song from Badkot, Chamoli Garhwal  Illustrating Pain from Rival Wife and exemplifying Images of Jewelries; Asian Folk Song from  Gwaldam, Chamoli Garhwal  Illustrating Pain from Rival Wife and exemplifying Images of Jewelries; Asian Folk Song from Tharali ,Chamoli Garhwal Illustrating Pain from Rival Wife and exemplifying Images of Jewelries; Asian Folk Song from Debal  ,Chamoli Garhwal  Illustrating Pain from Rival Wife and exemplifying Images of Jewelries; Asian Folk Song from Chaur ,Chamoli Garhwal  Illustrating Pain from Rival Wife and exemplifying Images of Jewelries; Asian Folk Song from Manmatti ,Chamoli Garhwal Illustrating Pain from Rival Wife and exemplifying Images of Jewelries; Asian Folk Song from Harmal ,Chamoli Garhwal  Illustrating Pain from Rival Wife and exemplifying Images of Jewelries; Asian Folk Song from Bagrigad, Chamoli Garhwal  Illustrating Pain from Rival Wife and exemplifying Images of Jewelries; Asian Folk Song from Ghes ,Chamoli Garhwal Illustrating Pain from Rival Wife and exemplifying Images of Jewelries; Asian Folk Song from Ali Bugyal ,Chamoli Garhwal  Illustrating Pain from Rival Wife and exemplifying Images of Jewelries; Asian Folk Song from Bhaguwabasa ,Chamoli Garhwal  Illustrating Pain from Rival Wife and exemplifying Images of Jewelries; Asian Folk Song from Kanol ,Chamoli Garhwal  Illustrating Pain from Rival Wife and exemplifying Images of Jewelries; Asian Folk Song from Joshimath ,Chamoli Garhwal  Illustrating Pain from Rival Wife and exemplifying Images of Jewelries;

Thursday, August 1, 2013

Asian Medieval History of Economy, Taxation, Revenue, Income source in Katyuri Kingdom of Kartikeyapur

History of Uttarakhand (Garhwal, Kumaon, Haridwar) - Part 113

   Early Medieval   Asian History of Katyuri Imperialism of Kartikeyapur in Kumaon, Garhwal and Haridwar (Uttarakhand, India) -24

          (Early Asian Medieval History of Garhwal, Kumaon, Haridwar, Doti Nepal (Uttarakhand, India))
                          (Early Asian Medieval History (740-1100 AD)

                                              ByBhishma Kukreti

                  Asian Medieval History of Economy in Katyuri Kingdom of Kartikeyapur
 The agriculture was main base for economy.
Rearing Goats and Sheep was also source of economy for some people.
 The potteries were essential requirements for common and elite people. The Potters used to barter their produces with people or traders.
             

Building and Temple Wood works- The crafts of building wood building or temples were still in progress and wood craftsmanship had same value as it had in later historical stages. Though temples of Katyuris were built by cutting stone the wood was essential for building and temples for common men.
Wooden Appliances- Wood crafts for making wheel, chariot, agriculture appliances, beds, building huts, bridges, arrows, etc was essentials and need not to stress that wood crafts men used to depend their earnings on wooden works.  The word on inscriptions Saudhbhangadhikrita (chief architect) and Karika (mason), Sutradhar (craftsman) suggest the importance of craftsmanship.
Weavers- Weaving was an essentials aspect for people.
Dyers- Dying was necessary and dyers had importance for economic development. It is also sure that tanners, cobblers, masons were there in Katyuri period.  
Trading with Tibet would have been common.
Mineral- Minerals was the source of economy too. The mines were state properties.  Iron, copper of Katyuri kingdom was in demand.
Forest- Forest produces were used for internal consumptions and export too. There was demand for Bhojpatra, Bamboo etc. Khandpati and Khandrakshasthanadhipati were responsible for mine and forest management.
Woolen produces- Woolen produces were used for internal consumption and export.
Herbs and Herbal medicines – Herbs and herbal produces were exported.
Animal and bird export- It is suggested that exclusive and useful animals and birds were exported from hills of Katyuri kingdom.
Gangajal Export- The Ganga water used to be exported.
Tourism- Tourism was a source of income for people and kingdom.  

                      Properties of Katyuri King

 The king was wholesale owner of land of Katyuri kingdom. However, the private land ownership persisted in the time. The palace had animals as cows, buffalos, horses, mules etc. Abhir used to look after milking and milk produce management. Kishor-Badva-Go-Mahishydhikrit used to look after animals of king.

                     Agro management in Katyuri Kingdom or Kartikeyapur

  The Katyuri kings of Kartikeyapur had strong agriculture administration.
Pramatar- Pramatar was an officer for measuring the land.
Upcharik or Pattkopcharik- The officer used to keep records or accounts of individual land.
Land Measurement- The land measurement units were Drona, Nalivapam, That means the land was measured by seed sowing capacity.
                
                                     Taxation  

Bhogpati and Shaulkik used keep tax records. There is no mention of types of taxes in Katyuri inscriptions of Kartikeyapur.
Bhat, Chat officers used to collect taxes on agriculture or animals or forest produces.
  


Copyright@ Bhishma Kukreti -bckukreti@gmail.com 1/8/2013

(The History of Garhwal, Kumaon, Haridwar write up is aimed for general readers)
                           
History of Garhwal – Kumaon-Haridwar (Uttarakhand) to be continued… Part -114
Early Asian Medieval History of Katyuri Dynasty in Kumaon, Garhwal and Haridwar (Uttarakhand, India) to be continued…25
        (Oriental Early Medieval History (740-1100 AD to be continued…)

                                        References
A1- Agrawal, D.P., J.S Kharkwal, 1998, Central Himalayas: an archeological, linguistic and cultural synthesis 
1-Atkinson, E.T. 1974 (new edition), 1974, Kumaon Hills
1A- Adhikari, Suryamani, 1997, The Khasa Kingdom
1B- Chandola, Khemanand, 1987, Across Himalayas through Ages: a study of relations between central Himalayas and western Tibet
2--Chaurasiya, Radhey Shyam, 2002, History of Ancient India: Earliest time to 1000AD
3--Dabral, Shiv Prasad , 1968, Uttarakhand ka Itihas, Bhag-3 Pages 429-513)
3A- Elliot and Dowson, History of Indian (2nd part)
4--Handa, O.C. 2002, history of Uttaranchal, Indus Publishing Company, New Delhi 27, page 22-44
4A- Joshi, M.C., 1990, Uttaranchal (Kumaon-Garhwal) Himalaya: an essay in historical anthropology 
5-Linrothe, Rob, 1999, Ruthless Compassion: Wrathful Deities in Early Indo Tibetan Esoteric Buddhist Art
6-Mishra, Nityanand, Source Materials of Kumaon History 
7-Mishra Baldev Prasad, Nepal ka Itihas
8- Pandey, B.D, 1937, new edition (1990), Kumaon ka Itihas
9- Pandey, Ram Niwas, 1997, Making of Modern Nepal, page 170
10-Rawat, Ajay S., 19 Garhwal Himalayas: A Study in Historical Perspective 
11-Satyankritan, Rahul, Garhwal
11A-Saklani, Dinesh Prasad, 1998, Ancient Communities of The Himalayas
11B- Tripathi, Ramdatt , Katyur ka Itihas
 12-Notes on Archeological Aspects of Uttarakhand: ascidehraduncircle.in/uttrakhand.html
13-Indian Archeology: A review, (edited by D. Mitra) 1979-80
14- Epigraphia  Indica 1982, Vol. XIII


Notes on Asian Medieval History of Economy, Taxation, Revenue, Income source in Katyuri Kingdom of Kartikeyapur; Asian Medieval History of Economy, Taxation, Revenue, Income source in Katyuri Kingdom of Kartikeyapur In Haridwar; Asian Medieval History of Economy, Taxation, Revenue, Income source in Katyuri Kingdom of Kartikeyapur In Doti Nepal; Asian Medieval History of Economy, Taxation, Revenue, Income source in Katyuri Kingdom of Kartikeyapur in Pithoragarh Kumaon; Asian Medieval History of Economy, Taxation, Revenue, Income source in Katyuri Kingdom of Kartikeyapur in Bageshwar Kumaon; Asian Medieval History of Economy, Taxation, Revenue, Income source in Katyuri Kingdom of Kartikeyapur in Champawat Kumaon; Asian Medieval History of Economy, Taxation, Revenue, Income source in Katyuri Kingdom of Kartikeyapur in Almora Kumaon; Asian Medieval History of Economy, Taxation, Revenue, Income source in Katyuri Kingdom of Kartikeyapur in Nainital Kumaon; Asian Medieval History of Economy, Taxation, Revenue, Income source in Katyuri Kingdom of Kartikeyapur in Udham Singh Nagar Kumaon; Asian Medieval History of Economy, Taxation, Revenue, Income source in Katyuri Kingdom of Kartikeyapur in Chamoli Garhwal; Asian Medieval History of Economy, Taxation, Revenue, Income source in Katyuri Kingdom of Kartikeyapur in Dehradun Garhwal; Asian Medieval History of Economy, Taxation, Revenue, Income source in Katyuri Kingdom of Kartikeyapur in Pauri Garhwal; Asian Medieval History of Economy, Taxation, Revenue, Income source in Katyuri Kingdom of Kartikeyapur in Tehri Garhwal; Asian Medieval History of Economy, Taxation, Revenue, Income source in Katyuri Kingdom of Kartikeyapur in Rudraprayag Garhwal; Asian Medieval History of Economy, Taxation, Revenue, Income source in Katyuri Kingdom of Kartikeyapur in Uttarkashi Garhwal

उपभोग्या वस्तु अर कलायुक्त वस्तु

[गढ़वाली हास्य -व्यंग्य, सौज सौज मा मजाक मसखरी  दृष्टि से, हौंस,चबोड़,चखन्यौ, सौज सौज मा गंभीर चर्चा ,छ्वीं;- जसपुर निवासी  के  जाती असहिष्णुता सम्बंधी गढ़वाली हास्य व्यंग्य; ढांगू वाले के  पृथकवादी मानसिकता सम्बन्धी गढ़वाली हास्य व्यंग्य;गंगासलाण  वाले के  भ्रष्टाचार, अनाचार, अत्याचार पर गढ़वाली हास्य व्यंग्य; लैंसडाउन तहसील वाले के  धर्म सम्बन्धी गढ़वाली हास्य व्यंग्य;पौड़ी गढ़वाल वाले के वर्ग संघर्ष सम्बंधी गढ़वाली हास्य व्यंग्य; उत्तराखंडी  के पर्यावरण संबंधी गढ़वाली हास्य व्यंग्य;मध्य हिमालयी लेखक के विकास संबंधी गढ़वाली हास्य व्यंग्य;उत्तरभारतीय लेखक के पलायन सम्बंधी गढ़वाली हास्य व्यंग्य; मुंबई प्रवासी लेखक के सांस्कृतिक विषयों पर गढ़वाली हास्य व्यंग्य; महाराष्ट्रीय प्रवासी लेखक का सरकारी प्रशासन संबंधी गढ़वाली हास्य व्यंग्य; भारतीय लेखक के राजनीति विषयक गढ़वाली हास्य व्यंग्य; एशियाई लेखक द्वारा सामाजिक  बिडम्बनाओं पर   गढ़वाली हास्य व्यंग्य श्रृंखला ]


                          
चबोड़्या -चखन्योर्या -भीष्म कुकरेती 



 भौत सा लोग मि तैं पुछदन बल कंज्युमरेबल अर आर्टफुल मा क्या भेद च , फरक  च, अंतर च तो मि कथगा हि उदाहरण दींदु। 
अब जन कि ब्वे जब तलक काम करणि रावो , तुमर बच्चों गू मूत पुंजणि रावो तो ब्वे उपभोग्या वस्तु च अर जैदिन ब्वेक हथ-खुट बैठि जावन वैदिन बिटेन ब्वै कलायुक्त वस्तु ह्वे जान्दि। कलायुक्त वस्तु उपभोगो काम नि आन्दि अर उपभोग्या  आर्टफुल नि होंद। कला प्रदर्शन का वास्ता ही ठीक रौंद I 
कुछ साल पैल अर कुछ जगा आज बि घ्वाड़ा   कंज्युमरेबल कोमेडिटि छे आज घ्वाड़ा मुंबई -दिल्ली मा केवल कला युक्त जिन्दो जानवर च I 
बग्घी -तांगा एक समौ पर उपयोगी वस्तु छ्या अब केवल कला प्रदर्शन का वास्ता ही बग्घी -तांगा छन I 
पैल  काठौ या पथरौ पयळ (गहरी थाली ) रोजमर्रा कामै चीज छया अब तो पयळ पुरात्व विभाग का  सैंकणो  चीज ह्वेगेन I 
बंसथ्वळ , नरयुळ , बैठ्वा हुक्का, चिलम , अग्यलु , कुट्युं तमाखु कबी उपयोगी या उपभोक्ता वस्तुओं श्रेणी मा आंद छा अज यी सब वस्तु कला मा शामिल ह्वे गेन I 
महात्मा गांधी एक उपयोगी सिद्धांत छौ अब महात्मा गांधी एक कलायुक्त सिद्धांत च I 
टुपला या पगड़ी एक उपयोगी अर घमंड को माध्यम छौ अब नाटकों मा कला का बान टुपला या पगड़ी उपयोग होंद I  
कला वै बात या चीज वस्तु होंद जो रोजमर्रा की बात नि हो I ब्वे बाबुं,  बड़ों, ग्यान्युं  तैं आदर दीण रोजमर्रा क बात छे आज कै तैं  बगैर स्वार्थौ आदर सत्कार दीण त अब नाटकों मा बि  दिखणो नि  मिलद अब बड़ों तैं आदर दीणौ बात इतिहासौ किताबों मा हि मिलद किलैकि आदर दीण अब कला ह्वे गे I 
घट अर घटम पिसण एक रोजमर्रा काम छौ अब घट आर्टफुल इमारतों मा बि नि गणे जंद बलकणम  आर्कियोलौजिकल सर्वे का मिल्कीयत मने जांदन I 
पैल झंग्वर -बाड़ी -चुनै रुटि खाण रोजमर्रा बात छे अर ग्युं रुटि अर चौंळ कबि कबार त्यौहारूं मा खये जांद छौ  I अब ग्युं -चौंळ आम खाद्य वस्तु ह्वे गेन क्वाद - झंग्वर आर्टफुल फार्मिंग ह्वे गे I 
बुळख्या -पाटी -रिंगाळै कलम प्राइमरी स्कूलम पढ़णौ  एक रोजमर्रा कु  माध्यम छौ अब बुळख्या -पाटी -रिंगाळै कलम "वन्स अपौन अ टाइम " की बात ह्वे गेन अर जो बि चीज "वन्स अपौन अ टाइम " माँ शामिल ह्वे जावो समझि ल्यावो या चीज कला मा शामिल ह्वे गे I 
इमानदार , कर्तव्यनिष्ठ , जन सेवक राजनेता हूण आम बात छे अब इमानदार , कर्तव्यनिष्ठ , जन सेवक राजनेता हूण "वन्स अपौन अ टाइम " की बात च याने  इमानदार , कर्तव्यनिष्ठ , जन सेवक राजनेता दिख्याण इनि च जन अजकाल कै पंचतारा होटलम पथरौ पयळुम खाणों खाण I द्वी चीज दुर्लभ ह्वे गेन I  उन जन कि टेलीग्राम आज प्रागैतिहासिक काल की बात च अर अब म्यूजियम मा टेलीग्राम का अवशेष धर्यां छन ऊनि  इमानदार , कर्तव्यनिष्ठ , जन सेवक राजनेता अब आर्कियोलौजिकल म्यूजियम का दीवारों मा ही मिलदन I   
 राजाओं बगत पर गढ़वाली अर कुमाउंनी भाषा मा शासनादेस दीण कलायुक्त बात छे , आम बात नी छे I आज बि प्रशासन का वास्ता गढ़वाली अर कुमाउंनी भाषा  दुर्लभ भाषा छन I 
ब्यौ शाद्युं मा मांगळ गाण आम बात छे अब मांगळ केवल केसेटों मा मिलद किलैकि मांगळ कला मा जि शामिल ह्वे गेन I 
पैल सेन्स ऑफ ह्यूमर रोजमर्रा बात छे आज सेन्स ऑफ ह्यूमर नोन्सेन्स ह्वे ग्याइ याने आज सेन्स ऑफ ह्यूमर कला ह्वे ग्याइ I 
जरा बथावदी म्यरो इ लेख रोजमर्रा को लेख च या कलापूर्ण लेख च ? 

Copyright @ Bhishma Kukreti  2/8/2013  

 
[गढ़वाली हास्य -व्यंग्य, सौज सौज मा मजाक मसखरी  दृष्टि से, हौंस,चबोड़,चखन्यौ, सौज सौज मा गंभीर चर्चा ,छ्वीं;- जसपुर निवासी  के  जाती असहिष्णुता सम्बंधी गढ़वाली हास्य व्यंग्य; ढांगू वाले के  पृथक वादी  मानसिकता सम्बन्धी गढ़वाली हास्य व्यंग्य;गंगासलाण  वाले के  भ्रष्टाचार, अनाचार, अत्याचार पर गढ़वाली हास्य व्यंग्य; लैंसडाउन तहसील वाले के  धर्म सम्बन्धी गढ़वाली हास्य व्यंग्य;पौड़ी गढ़वाल वाले के वर्ग संघर्ष सम्बंधी गढ़वाली हास्य व्यंग्य; उत्तराखंडी  के पर्यावरण संबंधी गढ़वाली हास्य व्यंग्य;मध्य हिमालयी लेखक के विकास संबंधी गढ़वाली हास्य व्यंग्य;उत्तरभारतीय लेखक के पलायन सम्बंधी गढ़वाली हास्य व्यंग्य; मुंबई प्रवासी लेखक के सांस्कृतिक विषयों पर गढ़वाली हास्य व्यंग्य; महाराष्ट्रीय प्रवासी लेखक का सरकारी प्रशासन संबंधी गढ़वाली हास्य व्यंग्य; भारतीय लेखक के राजनीति विषयक गढ़वाली हास्य व्यंग्य; एशियाई लेखक द्वारा सामाजिक  बिडम्बनाओं पर   गढ़वाली हास्य व्यंग्य श्रृंखला जारी ...]